Oddział Muzeum Regionalnego w Siedlcach

Twórczość

 

  • Na bogatą twórczość Henryka Goldszmita składają się powieści dla dorosłych i dzieci, utwory teatralne, opowiadania i prace pedagogiczne, które posiadają walory literackie. Dorobek pisarski obejmuje ponad dwadzieścia książek oraz około tysiąca tekstów drukowanych w około siedemdziesięciu pismach, ukazujących się głównie w prasie warszawskiej. W 1926 roku Korczak stał się twórcą i animatorem unikalnego czasopisma- „Małego Przeglądu”.
  • Debiut pisarski Korczaka miał miejsce 26 września 1896 roku. Pod pseudonimem Hen. opublikował w „Kolcach” (nr 39) pierwszą humoreskę pt. „Węzeł gordyjski”. Przedstawił w niej obraz ogniska domowego, w którym w zastępstwie rodziców funkcje wychowawców pełnią m.in. niańki, guwernantki. Celem humoreski było zachęcenie rodziców do poważniejszego zajęcia się wychowaniem dzieci.
  • Pierwsze wyróżnienie Henryk Goldszmit otrzymał w 1899 roku za sztukę pt. „Którędy?” nadesłaną na konkurs dramatyczny im. I.J. Paderewskiego. Swój dramat podpisał pseudonimem Janasz Korczak (zaczerpnięty z książki Józefa Ignacego Kraszewskiego „Historia o Janaszu Korczaku i pięknej miecznikównie”), jednak w prasie wydrukowano omyłkowo imię Janusz i odtąd używał tej formy.
    Sztuka „Którędy?” to dramat w czterech aktach. Jego główny bohater to ojciec rodziny ukazany jako człowiek rozdrażniony. Tekst sztuki „Którędy?” nie zachował się.
  • W 1937 roku Janusz Korczak otrzymał odznaczenie Złoty Wawrzyn Polskiej Akademii Literatury za wybitną twórczość literacką.
  • Pierwsza powieść Korczaka to „Dzieci ulicy”. Publikowana była ona w odcinkach w 1901 roku na łamach czasopisma „Czytelnia dla Wszystkich. Tygodnik literacko - powieściowy dla rodzin polskich”. W powieści ukazane zostało życie dzieci z ulic warszawskich znane z obserwacji samego autora.
  • Pierwsze opowiadania dla dzieci publikowane były na łamach „Wieczorów Rodzinnych” pod pseudonimem Janusz i Janusz Korczak. Wśród nich znalazły się teksty:. „Co mówią zabawki?”, „Najmilszy podarek”, „Pogawędka”, „Przeprowadzka”.
  • Szczytowy okres twórczości Henryka Goldszmita przypada na lata 1918-1931.
  • Ostatni utwór pisarza to „Pedagogika żartobliwa” z 1939 roku. W tej publikacji Korczak w formie zabawnej, pełnej dowcipu ukazał sytuację dziecka w społeczeństwie. Zwrócił uwagę dorosłym na respektowanie „prawa dziecka do szacunku”.
  • Ostatnie zapiski Korczaka zawarte są w „Pamiętniku” z 1942 roku. Powstały one w warszawskim getcie w okresie od maja do sierpnia. Jest to dokument autobiograficzny stanowiący „głos protestu Korczaka przeciw okrucieństwu hitlerowskich okupantów wobec dzieci, dorosłych, odciętych od reszty miasta, od świata”.
  • Działalność pedagogiczną realizował także poprzez liczne wystąpienia i odczyty, m.in.: w Zawodowym Zrzeszeniu Nauczycieli Szkół Powszechnych wygłosił odczyt pt. „Dyscyplina w klasie” (1925) i „Samorząd w szkole” (1928), zaś w lokalu Towarzystwa „Tarbut” mówił o „Życiu osobistym wychowawcy” (1925), brał udział w zbiorowych odczytach organizowanych przez różne organizacje żydowskie.
  • Utwory Korczaka miały na celu uczulić społeczeństwo na krzywdę dziecka, na brak zrozumienia dziecięcych problemów przez świat dorosłych i zwrócić uwagę rodziców na przyczyny ich niepowodzeń w wychowaniu dzieci.

 

 

UTWORY JANUSZA KORCZAKA

 

• „Którędy”, 1898 r.
Dramat w czterech aktach.

• „Dzieci ulicy”, 1901 r.
Pierwsza powieść przedstawiająca życie dzieci z ulic warszawskich.

• „Koszałki opałki”, 1905 r.
Satyra społeczna poruszająca zarówno istotne i błahe sprawy społeczne.

• „Dziecko salonu”, 1906 r.
Powieść zawiera wątki autobiograficzne, wyraża uczucie buntu wobec mieszczańskiej rodziny.

• „Mośki, Joski, Srule”, 1909 r.
Opowieść dla dzieci. Powstała na podstawie materiału zgromadzonego w czasie kolonii letnich w „Michałówce” (1907)

• „Józki, Jaśki, Franki”, 1910 r.
Opowieść dla dzieci. Tematem są wydarzenia, obserwacje z kolonii letnich w „Wilhelmówce”.

• „Sława”, 1912 r.
Opowieść o biednych dzieciach, które marzą o sławie.

• „Bobo”, 1913 r.
Książka zawiera trzy samodzielne utwory: „Bobo”, „Spowiedź motyla”, „Feralny tydzień”.

• „Momenty wychowawcze”,1919 r.
Książka ukazuje warsztat pracy Korczaka: formy i sposoby obserwacji dziecka.

• „Jak kochać dzieci”,1920-1921.
Jedno z ważniejszych dzieł pisarskich Korczaka, które w następnych wydaniach pojawiło się pod tytułem: „Jak kochać dziecko”. Jego kolejne części noszą tytuły: „Dziecko w rodzinie”, „Internat”, „Kolonie letnie”, „Dom Sierot”.

„Sam na sam z Bogiem. Modlitwy ludzi, którzy się nie modlą”, 1921 r.
Recenzja: Hanna Zahorska- „Książka Korczaka jest interesującą próbą zbliżenia się do Boga człowieka, który jest poza kościołem i jego kultem tradycyjnym”.

„Król Maciuś Pierwszy”, 1922 r.
Jedna z najbardziej znanych i popularnych książek Korczaka.
Recenzja: M.R [ Maria Rettinger] „Pisana dla dzieci, dla chłopaków o wyraźnych skłonnościach reformatorskich”.

„Król Maciuś na wyspie bezludnej”, 1923 r.
Jest to druga część „Króla Maciusia Pierwszego”.
Recenzja: Zofia Szmydtowa- „Książka pisana ze znajomością życia młodych, ich stosunków wzajemnych, zabaw, a nade wszystko mowy”.

„Bankructwo małego Dżeka”, 1924 r.
W powieści tej została ukazana historia chłopca, który chce założyć spółdzielnię uczniowską. Była tłumaczona na wiele języków.

„Kiedy znów będę mały”, 1925 r.
Książka skierowana do dorosłego i młodego czytelnika. Ukazuje stan duszy człowieka.

„Bezwstydnie krótkie”, 1926 r.
Krótkie i satyryczne refleksje na temat stosunków we współczesnej Polsce.

„Prawo dziecka do szacunku”, 1928 r.
Książka zawiera Korczakowską deklarację praw dziecka, którą tworzył przez wiele lat obserwacji. Pozwala lepiej poznać dziecko i jego przeżycia.

„Prawidła życia. Pedagogika dla młodzieży i dorosłych”, 1929r.
Jest to książka poruszająca stosunek dziecka do świata i świata do dziecka.

„Senat szaleńców”, 1931 r.
Humoreska ponura w trzech aktach.Wystawiana w teatrze „Ateneum”.

„Kajtuś czarodziej”, 1934 r.
Powieść fantastyczna dla dzieci i młodzieży, Korczak dedykuje ją „niespokojnym chłopcom”.

„Uparty chłopiec” 1938 r.
Książka o młodych latach Ludwika Pasteura.

„Ludzie są dobrzy”, 1938 r
Opowiadanie o dziewczynce, która wraz z matką wyjechała do Palestyny po śmierci ojca.

„Trzy wyprawy Herszka”, 1939 r.
Treścią powiastki są przeżycia i przygody biednego, osieroconego chłopaka Herszka zafascynowanego opowiadaniami brata o krainie szczęścia. Trzy razy wybiera się w podróż do Palestyny.

„Pedagogika żartobliwa”, 1939 r.
Ostatni utwór Korczaka.

„Pamiętnik”, 1942 r.
Wstrząsający obraz życia w getcie.

 

WSPÓŁPRACA JANUSZA KORCZAKA Z CZASOPISMAMI:
(wymienione najważniejsze)

 

  • „Czytelnia dla Wszystkich. Tygodnik literacko-powieściowy dla rodzin polskich” (1898-1901), opublikował ok. 200 tekstów o różnej tematyce. Używał pseudonimów: G; H. G.; Hagot; Hen. Ryk.; Janusz; J. K.; Janusz Korczak.
  • „ Wędrowiec. Pismo ilustrowane”, cykl artykułów na temat wychowania.
  • „Głos. Tygodnik naukowo - literacki, społeczny i polityczny”, (1904 -1905), opublikował na jego łamach ok. 60 tekstów społeczno - politycznych, migawki z życia dzieci warszawskich, przeglądy prasowe, artykuły polemiczne i korespondencje z wojny.
  • „Przegląd Społeczny”- 1906 -1907 (kontynuacja „Głosu” pod innym tytułem), „Społeczeństwo” – 1907 - 1910 (kontynuacja „Przeglądu Społecznego”).
  • „W słońcu” (pismo dla dzieci) -1918 -1926.
  • „Głos Nauczycielski” - 1919 r.
  • „Kolce. Tygodnik humorystyczno - satyryczny ilustrowany”, opublikował w nim ok. 250 tekstów, w tym ok. 150 felietonów, ok. 70 humoresek, oraz kilkanaście aforyzmów, wierszy poświęconych głównie problemom społeczno- obyczajowym i społeczno-wychowawczym. Używał pseudonimu Hen. Ryk.
  • Gazetka Domu Sierot” i „Gazetka Naszego Domu”.
  • „Mały Przegląd” (1926-1939).
  • „Szkoła Specjalna” (1924-1939).
  • „Dos Kind” (miesięcznik w języku żydowskim) 1924-1938.
  • „Olami” (Mój świat), 1935-1938, „Olami Hakatan” (Mój mały świat) -1936 -1939 - dwutygodniki w jęz. hebrajskim, „Hechaluc Hacair” (Młody Pionier)- 1938 -1939 - miesięcznikiem w jęz. hebrajskim.




Bibliografia

  1. M. Falkowska, Kalendarz życia, działalności i twórczości Janusza Korczaka. T.3, Warszawa 1989.
  2. W. Okoń, Wizerunki sławnych pedagogów polskich. Warszawa 1993.
  3. A. Szlązakowa, Janusz Korczak w legendzie poetyckiej, Warszawa 1992.

 

Muzeum Walki i Męczeństwa w Treblince 

Oddział Muzeum Regionalnego w Siedlcach 

08-330 Kosów Lacki 

tel./fax: +48-25-781-16-58 kom. +48-606-985-414

 e-mail: biuro@treblinka-muzeum.eu